{"id":210,"date":"2022-07-07T00:29:22","date_gmt":"2022-07-07T00:29:22","guid":{"rendered":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/?p=210"},"modified":"2025-11-11T00:14:45","modified_gmt":"2025-11-11T00:14:45","slug":"przemoc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/2022\/07\/07\/przemoc\/","title":{"rendered":"Przemoc"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400;\">G\u0142\u00f3wnie zajmuj\u0119 si\u0119 rozwojem osobistym, psychologi\u0105 w grach, psychologi\u0105 w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, metodami treningowymi. Nadal pozostaje to jednak \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z psychologia, kt\u00f3ra jest jedna i jej podstawy warto przyswoi\u0107. Psychoedukacja przydaje si\u0119 w \u017cyciu ka\u017cdego cz\u0142owieka. Dlatego te\u017c powsta\u0142o kilka tekst\u00f3w o psychologii og\u00f3lnie I to jeden z takich tekst\u00f3w. D\u0142ugi, ale, mam nadziej\u0119, do\u015b\u0107 systematycznie i ciekawie opisuj\u0105cy zagadnienie nazywane przemoc\u0105.\u00a0<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"font-weight: 400;\">Przemoc<\/span><\/h1>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Przemoc, definicyjnie, charakteryzuje si\u0119 3. cechami:\u00a0<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">korzy\u015bci\u0105 dla sprawcy,<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">strat\u0105 dla ofiary\u00a0<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">brakiem zgody ofiary na dzia\u0142anie sprawcy.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Gdy dochodzi czwarty element, czyli dzia\u0142anie poza \u015bwiadomo\u015bci\u0105 ofiary, mamy do czynienia ze specyficznym rodzajem przemocy zwanym manipulacj\u0105.\u00a0 Nie ka\u017cda przemoc jest moralnie z\u0142a &#8211; niekt\u00f3re dzia\u0142ania przemocowe prowadz\u0105 do pozytywnych, z r\u00f3\u017cnych perspektyw, skutk\u00f3w. Warto tu wspomnie\u0107 takie typy zachowa\u0144 jako samoobrona, r\u00f3\u017cnego typu op\u0142aty, kary prawne jak wi\u0119zienie czy dzia\u0142ania wojenne. Ocen\u0119 moraln\u0105 pozostawiam etykom i filozofom. Po co wi\u0119c ten termin? Po pierwsze, by by\u0107 w stanie okre\u015bli\u0107 czy jest si\u0119 jej ofiar\u0105, czy zachowanie drugiej osoby, kt\u00f3re powoduje w nas negatywne emocje jest w porz\u0105dku czy nie. Po drugie,\u00a0 by dok\u0142adniej okre\u015bla\u0107 swoje granice i szanowa\u0107 granice drugiej osoby, czyli dla powi\u0119kszania empatii poznawczej i samo\u015bwiadomo\u015bci. Po trzecie, aby powodowa\u0107 w sobie i innych refleksj\u0119: kt\u00f3re zachowania, nawyki, postawy wymagaj\u0105 zast\u0105pienia bardziej efektywnymi ze wzgl\u0119du na wysokie prawdopodobie\u0144stwo szkodzenia sobie i innym?\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Z perspektywy psychologa przemoc ma kilka ciekawych efekt\u00f3w, o kt\u00f3rych opowiem. Przez ca\u0142o\u015b\u0107 tekstu b\u0119d\u0119 opowiada\u0142 o przemocy jako o zjawisku szkodliwym zgodnie z za\u0142o\u017ceniem, \u017ce zachowania przemocowe warto zast\u0119powa\u0107 nieprzemocowymi i jest silnie zaskakuj\u0105ce jest to, \u017ce wiele z nich da si\u0119 faktycznie zast\u0105pi\u0107 i jak wiele rozwi\u0105za\u0144 zosta\u0142o ju\u017c zaprojektowanych i sprawdzonych. Jednak\u017ce nie da si\u0119 przemocy ca\u0142kowicie wyzby\u0107 i czasem jest ona konieczna, cho\u0107by po to, by zapobiega\u0107 jej wi\u0119kszej ilo\u015bci &#8211; s\u0105 to jednak sytuacje bardzo rzadkie.<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"font-weight: 400;\">Dramaty ofiar&#8230;<\/span><\/h1>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Lista potencjalnych negatywnych skutk\u00f3w bycia ofiar\u0105 przemocy jest bardzo d\u0142uga: my\u015bli samob\u00f3jcze, autoagresja, niestabilne poczucie w\u0142asnej warto\u015bci, wszelkiego typu psychopatologia na czele z r\u00f3\u017cnymi odmianami depresji, zaburze\u0144 od\u017cywiania i\u00a0 osobowo\u015bci, obwinianie si\u0119, syndrom sztokholmski, ryzykowne zachowania seksualne, l\u0119kowo-ambiwalentny b\u0105d\u017a unikowy typ przywi\u0105zania, wiktymizacja. Potencjalnych, bo w zale\u017cno\u015bci od przyj\u0119tego sposobu my\u015blenia, czasu, wielu r\u00f3\u017cnych bod\u017ac\u00f3w i czynnik\u00f3w efekty te mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107. Samo do\u015bwiadczanie przemocy jako takiej nie daje pozytywnych skutk\u00f3w. Cz\u0119sto myli si\u0119 z przemoc\u0105 przyczyn\u0119 tzw. wzrostu post-traumatycznego. Wynika on nie z do\u015bwiadczenia przemocy, ale z pracy nad sob\u0105, do kt\u00f3rej przemoc niejako zmotywowa\u0142a. Jednak\u017ce podobn\u0105, a wr\u0119cz silniejsz\u0105 i o wiele bezpieczniejsz\u0105 motywacj\u0119 mo\u017cna otrzyma\u0107 ze zwyk\u0142ego do\u015bwiadczenia pora\u017cki, w\u0142asnych granic, niemocy, og\u00f3\u0142u negatywnych emocji., kt\u00f3re dzi\u0119ki odpowiednim tak bod\u017acom, jak i procesom my\u015blenia, przetwarza si\u0119 w dzia\u0142anie. Same emocje pozbawione dzia\u0142ania s\u0105 bowiem szkodliwe. Przemoc cz\u0119sto nie motywuje do dzia\u0142ania, zw\u0142aszcza do rozwojowego dzia\u0142ania (jakkolwiek by\u015bmy je definiowali), a raczej powoduje dzia\u0142anie unikowe (wszak dominuj\u0105ca emocj\u0105 u ofiar jest strach). Tak\u017ce bardzo prosz\u0119 nie powiela\u0107 powszechnego mitu, \u017ce przemoc pomaga wyrosn\u0105\u0107 na ludzi, sta\u0107 si\u0119 silniejszym, bo\u00a0 co nas nie zabije, to wzmocni. Jest to bardzo szkodliwe uproszczenie.\u00a0<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"font-weight: 400;\">&#8230;i sprawc\u00f3w<\/span><\/h1>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mn\u00f3stwo zosta\u0142o napisane o negatywnych konsekwencjach bycia ofiar\u0105 przemocy. Ma\u0142o si\u0119 z kolei m\u00f3wi o sprawcach, ich motywacjach, my\u015blach, emocjach. Sprawca przemocy jest zazwyczaj osob\u0105 nieszcz\u0119\u015bliw\u0105, kt\u00f3ra nie potrafi zaspokoi\u0107 swoich potrzeb na inne sposoby. Stosowanie przemocy zazwyczaj wi\u0105\u017ce si\u0119 z silnymi emocjami wstr\u0119tu do siebie, kt\u00f3re musz\u0105 zosta\u0107 w jaki\u015b spos\u00f3b uregulowane. Najpopularniejszymi technikami stosowanymi b\u0119d\u0105 racjonalizacja i wyparcie. Zachowanie przemocowe cz\u0119sto jest impulsem, a nie dzia\u0142aniem zaplanowanym, zw\u0142aszcza, gdy w gr\u0119 wchodz\u0105 silne emocje czy substancje psychoaktywne. Rzadko kiedy jest dzia\u0142aniem optymalnym z perspektywy zaspokojenia potrzeb &#8211; koszty zwi\u0105zane z regulacj\u0105 emocji s\u0105 dla wi\u0119kszo\u015bci ludzi zbyt wysokie, \u017ceby krzywdzenie kogokolwiek op\u0142aca\u0142o si\u0119. Przez op\u0142aca\u0142o si\u0119 rozumiem to jak du\u017co zasob\u00f3w (czasu, wysi\u0142ku, pieni\u0119dzy etc.) trzeba w\u0142o\u017cy\u0107 w zaspokajanie danej potrzeby\u00a0 Przemoc wi\u0119c zazwyczaj jest po prostu dzia\u0142aniem impulsywnym, dalekim od optymalnego, wynikaj\u0105cym z brak\u00f3w w zdolno\u015bciach spo\u0142ecznych czy intrapsychicznych lub z zaburze\u0144.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Cz\u0119sto zarzuca si\u0119 sprawcom brak poczucia wstydu czy wstr\u0119tu wobec w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144. Jest to zarzut cz\u0119\u015bciowo prawdziwy. Sk\u0142ada si\u0119 na niego kilka czynnik\u00f3w. Po pierwsze, wstyd, wstr\u0119t, poczucie winy s\u0105 emocjami, kt\u00f3re trudno jest wyrazi\u0107, a zw\u0142aszcza trudno wyrazi\u0107 w taki spos\u00f3b, by by\u0142y one jakkolwiek przekonuj\u0105ce, b\u0105d\u017a wynagradzaj\u0105ce krzywd\u0119. Drugi efekt to racjonalizacja swojego dzia\u0142ania. Trudno bowiem przyzna\u0107 si\u0119 przed sob\u0105 do zachowania, kt\u00f3re przeczy\u0142oby znacz\u0105co wyznawanym przez siebie zasadom. Tym bardziej trudno przyzna\u0107 si\u0119 przed innymi, bo dochodzi dodatkowo l\u0119k przed ocen\u0105. Sytuacj\u0119, gdy mamy w g\u0142owie dwie sprzeczne informacje nazywamy dysonansem poznawczym i taki dysonans trzeba rozwi\u0105za\u0107 (lub sam si\u0119 rozwi\u0105zuje). Sposoby na rozwi\u0105zanie dysonansu podczas bycia sprawc\u0105 przemocy s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce:\u00a0<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">ofiara tego potrzebowa\u0142a, czyli zrobi\u0142em dobrze<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">zrobi\u0142em \u017ale, ale przecie\u017c inni robi\u0105 jeszcze gorzej<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">by\u0142em pijany\/m\u0142ody\/innym cz\u0142owiekiem<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">widocznie tak musia\u0142o by\u0107<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">ofiara sama si\u0119 o to prosi\u0142a: okazja czyni z\u0142odzieja, tylko g\u0142upi by nie skorzysta\u0142<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">zrzucenie odpowiedzialno\u015bci: kto\u015b inny mnie zmusi\u0142, ja tylko wykonywa\u0142em rozkazy<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">pope\u0142ni\u0142em b\u0142\u0105d, postaram si\u0119 go nie pope\u0142nia\u0107 wi\u0119cej i przepraszam<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">negacja, wyparcie faktu dokonania zachowania<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Wszystkie te sposoby maj\u0105 okre\u015blone przyczyny i konsekwencje. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3ry z nich przyjmiemy, powstan\u0105 r\u00f3\u017cne emocje i nie zawsze b\u0119dzie to poczucie winy. Oczywi\u015bcie cz\u0119sto pojawia si\u0119 ich kilka po kolei w zale\u017cno\u015bci od tego np. z kim rozmawiamy. Poza tym, istnieje te\u017c pewna grupa os\u00f3b, kt\u00f3rych dzia\u0142ania przemocowe wynikaj\u0105 z psychopatii, socjopatii, zaburze\u0144 neurologicznych lub szczeg\u00f3lnych zaburze\u0144 psychicznych. Ich spos\u00f3b rozumowania i zachowania po oskar\u017ceniu o przemoc b\u0119dzie specyficzny. W\u015br\u00f3d pewnej grupy sprawc\u00f3w przemocy zaburzone jest postrzeganie norm moralnych i empatia \u2013 wtedy regulacja emocji jest mniej potrzebna lub pomijalna.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"font-weight: 400;\">Trucizna rozpuszczona w kulturze <\/span><\/h1>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Wiele zachowa\u0144 przemocowych jest dopuszczalnych, wr\u0119cz wspieranych przez kultur\u0119 b\u0105d\u017a t\u0142umaczonych wy\u017cszymi warto\u015bciami. Zapomina si\u0119 przy tym o dw\u00f3ch podstawowych sprawach. Po pierwsze: szanowanie granic drugiej osoby jest bardzo wa\u017cne. Po drugie, je\u015bli ju\u017c przekraczamy te granice, to czy na pewno nie da si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 tego samego b\u0105d\u017a lepszego efektu bez ich przekraczania? No i zazwyczaj si\u0119 da, ale z niewiedzy b\u0105d\u017a braku motywacji trzymamy si\u0119 starych, szkodliwych schemat\u00f3w. Nie zadajemy sobie tych pyta\u0144, b\u0119d\u0105c wychowanym w zwyczajach przemocowych. Czyli tak, cz\u0119sto dopuszczamy si\u0119 przemocy nie\u015bwiadomie.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Opowiem o teraz kilku grupach zachowa\u0144, kt\u00f3rych zbadanie, opisanie i zrozumienie zaj\u0119\u0142o mi d\u0142ugie lata. Dlaczego tak d\u0142ugo? Ze wzgl\u0119du na z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 intencji, efekt\u00f3w i norm kulturowych, niekiedy r\u00f3\u017cnych w bliskich sobie spo\u0142eczno\u015bciach.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#8211; Nie lubi\u0119 okre\u015blenia toksyczno\u015b\u0107, bo jest to omownia okre\u015blaj\u0105ca cz\u0119ste stosowanie przemocy s\u0142ownej. Przemoc s\u0142own\u0105 bardzo cz\u0119sto usprawiedliwia si\u0119 byciem lepszym w danym obszarze\/starszym\/zm\u0119czonym\/sprowokowanym. Cz\u0119sto komunikaty szkodliwe (ju\u017c nieprzemocowe) s\u0105 motywowane realn\u0105 ch\u0119ci\u0105 nauczenia kogo\u015b czego\u015b, zmiany zachowania na lepsze dla obu os\u00f3b czy ekspresji emocji. Niezale\u017cnie od przyczyny, da si\u0119, po do\u015b\u0107 d\u0142ugim treningu komunikowa\u0107 niemal zupe\u0142nie bez przemocy. Zasadami i szkoleniami z tego zakresu zajmuj\u0105 si\u0119 takie kawa\u0142ki rzeczywisto\u015bci jak Porozumienie Komunikacja bez przemocy (NVC) i asertywno\u015b\u0107. Z drugiej strony, niekiedy osoby pozornie obra\u017caj\u0105ce si\u0119 mog\u0105 mie\u0107 z tego \u015bwietn\u0105 zabaw\u0119 i w \u017cadnym wypadku nie b\u0119dzie to zachowanie przemocowe. Trzeba jednak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce i podczas takiej \u015bwietnej zabawy \u0142atwo przekroczy\u0107 czyj\u0105\u015b granic\u0119, dlatego warto zawsze obserwowa\u0107 reakcj\u0119 emocjonaln\u0105 drugiej osoby i w por\u0119 si\u0119 zatrzyma\u0107. Inteligencja emocjonalna pomaga. \u00a0 <\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#8211; \u0179r\u00f3d\u0142em wi\u0119kszo\u015bci przemocy fizycznej i s\u0142ownej w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy jest pragnienie akceptacji r\u00f3wie\u015bniczej i bycia zabawnym. Rozmaite \u017carty, pranki, obra\u017canie innych w wymy\u015blny spos\u00f3b, a nast\u0119pnie m\u00f3wienie \u201cnie znasz si\u0119 na \u017cartach\u201d, \u201cnie masz poczucia humoru\u201d to do\u015b\u0107 powszechne zjawisko. Da si\u0119 \u017cartowa\u0107 w spos\u00f3b nieszkodz\u0105cy innym. Da si\u0119 by\u0107 szanowanym w\u015br\u00f3d r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w bez prze\u015bladowania innych. Polecam ten styl \u017cycia.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#8211; Tak w przypadku \u017cart\u00f3w, jak i w przypadku uwodzenia, \u0142atwo o przekroczenie granicy. Uwa\u017cam nawet, \u017ce w przypadku uwodzenia jeszcze \u0142atwiej, bo granice os\u00f3b s\u0105 bardziej zr\u00f3\u017cnicowane, a tematy seksu, zwi\u0105zk\u00f3w, rodziny bardziej delikatne. St\u0105d te\u017c faktycznie cz\u0119\u015bciej mo\u017cna przekroczy\u0107 czyje\u015b granice, zw\u0142aszcza w dotyku. Bardzo wa\u017cne jest wi\u0119c obserwowanie i w\u0142a\u015bciwe odczytywanie reakcji emocjonalnej u drugiej osoby. Odr\u00f3\u017cnienie \u201cnie\u201d wypowiedzianego w ramach droczenia si\u0119, od \u201cnie\u201d wypowiedzianego jako obrona przekraczanych granic nie jest \u0142atwym zadaniem. My\u015bl\u0119, \u017ce zawsze warto zastanowi\u0107 si\u0119: czy na pewno kogo\u015b nie krzywdz\u0119? Czy ta osoba nie b\u0119dzie mnie \u017ale wspomina\u0107? A ju\u017c na pewno przemoc\u0105 b\u0119dzie uprawianie seksu z osob\u0105 nieprzytomn\u0105 po spo\u017cyciu \u015brodk\u00f3w odurzaj\u0105cych. Swoj\u0105 drog\u0105, zastanawia mnie gdzie tu zabawa i przyjemno\u015b\u0107?\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#8211; Klapsy to kolejny ciekawy przyk\u0142ad dyskusji o zachowaniach przemocowych dopuszczalnych kulturowo, ale potencjalnie szkodliwych. Potencjalnie, bo nie ka\u017cdy b\u0119dzie szkodliwy i nie ka\u017cdy b\u0119dzie niemoralny. Cho\u0107 akurat w przypadku klaps\u00f3w o wiele wa\u017cniejsza ni\u017c sam klaps jest ca\u0142a otoczka przemocy s\u0142ownej, zawstydzania, poni\u017cania, kt\u00f3ra mu towarzyszy i ona jest o wiele bardziej szkodliwa. Same klapsy jednak te\u017c nie s\u0105 \u015bwi\u0119te, ani nawet przydatne. Badania jasno pokazuj\u0105 ich szkodliwo\u015b\u0107 we wszelkich wska\u017anikach jako\u015bci \u017cycia. Istnieje o wiele wi\u0119cej lepszych, efektywniejszych, mniej szkodliwych sposob\u00f3w karania dzieci, kt\u00f3re jest jednak potrzebne. Argument \u201ca mnie rodzice bili i wyros\u0142em na porz\u0105dnego cz\u0142owieka\u201d jest idiotyczny, bo je\u015bli popierasz bicie dzieci, to przykro mi, ale w mojej definicji nie jeste\u015b porz\u0105dnym cz\u0142owiekiem, a cz\u0142owiekiem skrzywdzonym. Tak\u017ce nie bijcie dzieci, to im nie pomaga.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#8211; Obgadywanie, podobnie jak zdradzanie, nie jest zachowaniem stricte przemocowym, gdy\u017c krzywdzenie, strata dla ofiary jest czym\u015b, co sprawca stara si\u0119 minimalizowa\u0107 b\u0105d\u017a\u00a0 czego chce unikn\u0105\u0107, poprzez trzymanie ofiary w nie\u015bwiadomo\u015bci. Nie jest te\u017c manipulacj\u0105, bo w tej, mimo nie\u015bwiadomo\u015bci ofiary, odnosi ona odczuwaln\u0105 szkod\u0119. Tutaj szkoda w\u0142a\u015bciwie si\u0119 nie dokonuje do czasu odkrycia. Nie zmienia to faktu, \u017ce zar\u00f3wno obgadywanie jak i zdradzanie to z\u0142amanie obowi\u0105zuj\u0105cych, cz\u0119sto niepisanych, zasad relacyjnych, oczekiwa\u0144, co jest og\u00f3lnie niefajnym zachowaniem. Tak\u017ce nie ka\u017cde zachowanie nieprzemocowe jest korzystne i nie ka\u017cde szkodliwe jest przemocowe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">&#8211; Gaslighting to chyba najbardziej szkodliwa forma przemocy psychicznej. Polega ona na szeregu dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu wywo\u0142anie u ofiary poczucia winy, poczucia bycia chorym psychicznie, bezwarto\u015bciowym czy odczuwanie niemoralno\u015bci w\u0142asnego dzia\u0142ania. Jest to forma szczeg\u00f3lnie niebezpieczna ze wzgl\u0119du na jej ukryty charakter. Komunikaty typu: \u201cTy chyba chory jeste\u015b\u201d, \u201cJaki\u015b wariat z Ciebie\u201d, \u201c\u017baden prawdziwy m\u0119\u017cczyzna\/katolik\/Polak si\u0119 tak nie powinien zachowywa\u0107\u201d, \u201cWstyd\u017a si\u0119 za siebie\u201d s\u0105 silnie przemocowe. S\u0105 bowiem ocen\u0105 i to w odwo\u0142aniu do pewnych norm, kt\u00f3re raczej nie s\u0105 wsp\u00f3lne i zaakceptowane przez obie osoby. Komunikacja zak\u0142ada prawo do wyra\u017cania swojej opinii, a nie oceniania czy wyra\u017cania prawd absolutnych, czy moralnych. R\u00f3\u017cnica by\u0107 mo\u017ce niewielka, ale moim zdaniem niezwykle istotna. Oczywi\u015bcie gaslighting to nie tylko s\u0142owa &#8211; zawiera si\u0119 w nim tak\u017ce przemoc fizyczna, ekonomiczna i seksualna. Mistrzami gaslightingu s\u0105 duchowni, sprawcy przemocy domowej i psychopaci. Oczywi\u015bcie nie wszyscy.\u00a0<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"font-weight: 400;\">Przeciw empatii po raz kolejny<\/span><\/h1>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">No dobra, sta\u0142o si\u0119 , kto\u015b kogo\u015b zabi\u0142, pobi\u0142, zgwa\u0142ci\u0142, zn\u0119ca\u0142 si\u0119 nad \u017con\u0105, m\u0119\u017cem, dzie\u0107mi, zwierz\u0119tami. I zaczyna si\u0119 karuzela reakcji, kt\u00f3re bardzo nam przeszkadzaj\u0105 w walce z przemoc\u0105. Stygmatyzacja i pot\u0119pienie sprawc\u00f3w, szukanie winnych, kt\u00f3rzy widzieli, a nie reagowali, a nawet lincze i samos\u0105dy. Lud chce krwi! Tak dzia\u0142a tzw. empatia afektywna, czyli emocjonalna reakcja sympatyczna (w znaczeniu jednakowa, wsp\u00f3\u0142czulna)\u00a0na odczuwane przez kogo\u015b emocje. Reakcja ta cz\u0119sto prowadzi do r\u00f3\u017cnych dzia\u0142a\u0144, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 jest subpoptymalna, a czasem nawet przeciwskuteczna, b\u0105d\u017a wi\u0105\u017c\u0105ca si\u0119 z silnymi skutkami ubocznymi. M\u00f3zg widzi wtedy w sprawcy przemocy demona wcielonego, najgorsz\u0105 istot\u0119 we wszech\u015bwiecie, kt\u00f3ra przyby\u0142a z najg\u0142\u0119bszych czelu\u015bci piekielnych, tylko po to, by sprowadzi\u0107 na nas cierpienie i nie zawaha si\u0119 przed niczym! Ca\u0142kowicie zapominamy o tym, dlaczego ludzie dopuszczaj\u0105 si\u0119 zachowa\u0144 przemocowych i \u017ce wszyscy, bez wyj\u0105tku, sporo ich w \u017cyciu zrobili\u015bmy.\u00a0 Nie wszystkie pewnie w takiej skali jak \u00f3w diabe\u0142 wcielony.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Tak dzia\u0142a tzw. Empatia afektywna \u2013 reakcja emocjonalna na czyje\u015b emocje, w tym przypadku na czyj\u0105\u015b krzywd\u0119. l nieraz bywa ona \u017ar\u00f3d\u0142em powa\u017cnych problem\u00f3w co opisa\u0142 Paul Bloom w ksi\u0105\u017cce \u201ePrzeciw Empatii\u201d. Warto zbalansowa\u0107, ostudzi\u0107 swoje reakcje. Na przyk\u0142ad mi\u00a0 zawsze wtedy przypominaj\u0105 si\u0119 dwie rzeczy. Pierwsza to konsultacje psychologiczne, w kt\u00f3rych gracze mi ju\u017c dziesi\u0105tki razu opowiadali jak si\u0119 niemi\u0142o zachowywali i bardzo chcieli to zmieni\u0107. A druga to seriale kryminalne, kt\u00f3re opowiada\u0142y o dramacie morderc\u00f3w, kt\u00f3rzy bardzo cierpieli z powodu najr\u00f3\u017cniejszych przypad\u0142o\u015bci medycznych, psychicznych, neurologicznych, nierzadko b\u0119d\u0105c samemu ofiar\u0105 przemocy. I wtedy nic nie jest jednowymiarowe. No i oczywi\u015bcie pami\u0119tajmy o domniemaniu niewinno\u015bci.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Nawet za najgorszymi zbrodniami zawsze stoi cz\u0142owiek. Cz\u0142owiek, o kt\u00f3rego godno\u015b\u0107 warto dba\u0107 i walczy\u0107 (ludzie czuj\u0105cy swoja godno\u015b\u0107 dopuszczaj\u0105 si\u0119 mniej zachowa\u0144 przemocowych). Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry najprawdopodobniej sam cierpi. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry cz\u0119sto nie widzia\u0142 innego rozwi\u0105zania sytuacji. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nierzadko wstydzi si\u0119 swojego zachowania, cho\u0107by i nawet tego nie przyznawa\u0142. Na koniec wspomn\u0119 te\u017c o ca\u0142ej gamie fa\u0142szywych oskar\u017ce\u0144, relacji wzajemnie przemocowych, syndromie ofiary, kt\u00f3rych cz\u0119sto nie dostrzegamy, a maj\u0105 du\u017ce znaczenia dla emocjonalnej i moralnej oceny sprawy. Dlatego m. in. skandynawski system penitencjarny ma tak wysoki wsp\u00f3\u0142czynnik resocjalizacji i b\u0142\u0119dem jest narracja, \u017ce \u201eop\u0142aca si\u0119 pope\u0142nia\u0107 przest\u0119pstwa by \u017cy\u0107 w lepszym standardzie\u201d.\u00a0<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"font-weight: 400;\">Wym\u00f3wkologia<\/span><\/h1>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Philip Zimbardo, autor nies\u0142awnego eksperymentu Stanfordzkiego, napisa\u0142 kilkadziesi\u0105t lat po nim ksi\u0105\u017ck\u0119: \u201dEfekt Lucyfera\u201d. Stanowi ona wynik bada\u0144 na temat czynnik\u00f3w, kt\u00f3re powoduj\u0105, \u017ce ludzie zachowuj\u0105 si\u0119 w spos\u00f3b moralnie z\u0142y. Jednym z bardzo wa\u017cnych twierdze\u0144 zawartych w tej ksi\u0105\u017cce jest, \u017ce \u201cpsychologia to nie wym\u00f3wkologia\u201d. Znaj\u0105c przyczyny, jeste\u015bmy w stanie podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania, by\u00a0 zapobiega\u0107 szkodliwym zjawiskom . Znajomo\u015b\u0107 przyczyn jednak nie zdejmuje odpowiedzialno\u015bci tak prawnej jak i moralnej ze sprawc\u00f3w. Zawsze istnieje bowiem pewien stopie\u0144 mo\u017cliwo\u015bci oddzia\u0142ywania na siebie, aby potencjalnie powstrzyma\u0107, niejednokrotnie niebezpiecznym, bohaterskim aktem, szerz\u0105ca si\u0119 przemoc. Ponadto, potrzebne jest spo\u0142eczne modelowanie i egzekwowanie zasad, kt\u00f3re zosta\u0142y z\u0142amane. Dlatego mimo faktu, \u017ce wymiar sprawiedliwo\u015bci dopuszcza si\u0119 przemocy wobec ludzi, nie budzi on sprzeciwu w\u015br\u00f3d psycholog\u00f3w, gdy\u017c jest to przemoc moralnie usprawiedliwiona i, zazwyczaj, zapobiegaj\u0105ca innej przemocy, potencjalnie bardziej szkodliwej. Oczywi\u015bcie nadal w\u0105tpliwo\u015bci budz\u0105 szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce tego jak traktowa\u0107 osoby oskar\u017cone, skazane, jak resocjalizowa\u0107 oraz jaka kara jest w\u0142a\u015bciwa dla danego przest\u0119pstwa.\u00a0<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"font-weight: 400;\">Reakcja ma znaczenie<\/span><\/h1>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Rzadko poruszanym poza Wydzia\u0142em Psychologii i sal\u0105 szkoleniow\u0105 tematem jest reakcja na do\u015bwiadczanie przemocy. Cz\u0119sto obserwuj\u0119 wizerunek ofiary przemocy jako bezwolnej kuk\u0142y, kt\u00f3ra nie ma nic do powiedzenia i nie mo\u017ce reagowa\u0107. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jest to wizerunek nieprawdziwy. Co wi\u0119cej, ofiara ma bardzo du\u017cy wp\u0142yw na zaistnienie faktu przemocy. Nie nale\u017cy jednak myli\u0107 wp\u0142ywu, przyczynowo\u015bci z odpowiedzialno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra jest raczej zagadnieniem prawno-moralnym, ni\u017c psychologicznym..\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Wyst\u0119puje w psychologii subnauka zwana wiktymologi\u0105. Bada ona czynniki sprzyjaj\u0105ce procesowi stawania si\u0119 ofiar\u0105. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce pewne osoby maj\u0105 na to o wiele wi\u0119ksze szanse ni\u017c inne. Podobnie ma si\u0119 sprawa przy wykszta\u0142ceniu syndromu ofiary \u2013 zespo\u0142u przekona\u0144 o w\u0142asnej winie za do\u015bwiadczan\u0105 przemoc, tym, \u017ce si\u0119 na ni\u0105 zas\u0142uguje i wybielania, a wr\u0119cz sympatii, mi\u0142o\u015bci wobec sprawcy. Skrajnym przypadkiem syndromu ofiary jest syndrom sztokholmski, w kt\u00f3rym ofiara zakochuje si\u0119 w sprawcy. Oba wyst\u0119puj\u0105 zar\u00f3wno w przypadku wielokrotnego, jak i jednorazowego do\u015bwiadczenia przemocy.\u00a0 Powstawaniu syndromu ofiary sprzyjaj\u0105 takie czynniki jak du\u017ca ilo\u015b\u0107 przemocy do\u015bwiadczanej w dzieci\u0144stwie, brak (samo)akceptacji, osobowo\u015b\u0107 zale\u017cna, otoczenie kulturowe legitymizuj\u0105ce przemoc.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Jak wi\u0119c nie sta\u0107 si\u0119 ofiar\u0105? Pierwszym i podstawowym sposobem jest wyznaczenie swoich granic i ich pilnowanie. Samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 \u2013 co lubi\u0119, co nie? Na co komu i w jakiej sytuacji pozwalam, na co nie? Jakie dzia\u0142anie podejmuj\u0119 , gdy kto\u015b \u0142amie moje granice? Czy jest ono adekwatne i konsekwentne? W psychologii reakcj\u0119 \u201eco zrobi\u0119, jak Ty (nie) zadzia\u0142asz x\u201d nazywamy zapleczem. Bardzo cz\u0119stym sposobem na prowokowanie przemocy jest nierobienie zaplecza lub niewykorzystywanie go, gdy kto\u015b z\u0142amie nasze granice. Niestety, czasem okazuje si\u0119, \u017ce najlepszym rozwi\u0105zaniem, cho\u0107 bardzo trudno to przyzna\u0107 i wykona\u0107, jest ucieczka z przemocowych relacji i \u015brodowisk. Syndrom ofiary, uleg\u0142o\u015b\u0107 oraz inne korzy\u015bci znacz\u0105co utrudniaj\u0105 te decyzje, a nawet gdy si\u0119 j\u0105 podejmie, zmuszaj\u0105 niekiedy do powrotu.<\/span><\/p>\n<h1><span style=\"font-weight: 400;\">Walka z przemoc\u0105 na poziomie systemowym<\/span><\/h1>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">W obecnej sytuacji prawno-spo\u0142eczno-politycznej trudno mi oceni\u0107, kt\u00f3re zachowania dotycz\u0105ce opisywania przemocy, raportowania, oskar\u017cania nale\u017cy uzna\u0107 za moralnie w\u0142a\u015bciwe i skuteczne, a kt\u00f3re za szkodliwe. Uwa\u017cam jednak, \u017ce jedno z nich tj. publiczne oskar\u017canie ludzi o okre\u015blone zachowania, tak samo jak potencjalny publiczny rejestr przest\u0119pc\u00f3w wyrz\u0105dzaj\u0105 wi\u0119cej szkody ni\u017c po\u017cytku. Oczywi\u015bcie potrzebny jest w przeciwdzia\u0142aniu przemocy sprawny pa\u0144stwowy wymiar sprawiedliwo\u015bci \u2013 to jak on dzia\u0142a do\u015b\u0107 znacz\u0105co wp\u0142ywa na cz\u0119sto\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych zachowa\u0144 przemocowych. Publiczne oskar\u017cenia, pom\u00f3wienia, samos\u0105dy opieraj\u0105 si\u0119 na cz\u0119sto szkodliwej empatii afektywnej, pogwa\u0142ceniu zasady domniemania niewinno\u015bci i same w sobie s\u0105 przemocowe \u2013 nawet je\u015bli w dobrej intencji ostrze\u017cenia dla innych.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Je\u017celi chcemy ograniczy\u0107 ilo\u015b\u0107 zachowa\u0144 przemocowych, to polecam zacz\u0105\u0107 od siebie. Przede wszystkim zdefiniowa\u0107 swoje granice oraz sposoby reagowania, gdy kto\u015b je przekracza. To wszystko si\u0119 wi\u0105\u017ce z asertywno\u015bci\u0105 i jest do\u015b\u0107 d\u0142ugim procesem wyrabiania nawyk\u00f3w i zdobywania samowiedzy. Warto zada\u0107 sobie pytanie: czy i kiedy jestem ofiar\u0105 przemocy i co mog\u0119 z tym zrobi\u0107? Czy i kiedy jestem sprawc\u0105 przemocy i jak mog\u0119 uzyska\u0107 te same b\u0105d\u017a wi\u0119ksze korzy\u015bci dla siebie bez zachowa\u0144 przemocowych? Jakie s\u0105 moje potrzeby? Oczywi\u015bcie, przyznanie si\u0119 do zachowa\u0144 przemocowych cho\u0107by i przed sob\u0105 wymaga niema\u0142ej odwagi.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Je\u015bli chodzi o zmniejszenie cz\u0119stotliwo\u015bci i szkodliwo\u015bci zachowa\u0144 przemocowych w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach, oczywi\u015bcie najwa\u017cniejsza jest edukacja. Szkolenia, kt\u00f3re nie tylko dok\u0142adnie definiuj\u0105 co jest przemoc\u0105 a co nie, ale te\u017c daj\u0105 \u0107wiczenia do pracy nad sob\u0105 i asertywnego reagowania. Druga kwestia, bardzo wa\u017cna i zaniedbywana, to wyznaczenie egzekwowanych zasad dzia\u0142ania grupy. Takim spisem zasad jest np. kodeks karny. Cho\u0107 i nawet on ma problem z egzekwowalno\u015bci\u0105.\u00a0Je\u015bli z\u0142amanie danej regu\u0142y nie jest sankcjonowane, staje si\u0119 ona martwym prawem, przez co s\u0142abnie przestrzeganie tej oraz innych regu\u0142. Ta sama zasada dotyczy grup znacznie mniejszych \u2013 kontrakt, ustalone zasady trzeba egzekwowa\u0107 inaczej zanikaj\u0105. Spisanie regu\u0142 to nie lada wyzwanie &#8211; warto by by\u0142y mo\u017cliwie jak najbardziej konkretne, odpowiednio sankcjonowane, a jednocze\u015bnie zaakceptowane, a najlepiej aktywnie wspierane przez wszystkich cz\u0142onk\u00f3w grupy. Kolejnym mo\u017cliwym dzia\u0142aniem jest modelowanie zachowa\u0144. Technika, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 prosta, jednak z ni\u0105 czasem wiele os\u00f3b ma najwi\u0119cej problem\u00f3w. Polega na pokazywaniu optymalnych zachowa\u0144 w cz\u0119sto powtarzaj\u0105cych si\u0119 sytuacjach. Podczas szkole\u0144 schematy zachowa\u0144\u00a0 modeluje si\u0119 przez opowie\u015bci i scenki. O wiele wi\u0119kszym wyzwaniem jest jednak zaprezentowanie odpowiednich zachowa\u0144 poza sal\u0105 szkoleniow\u0105. Pomocne bywaj\u0105 tak\u017ce dobrze zrealizowane filmy.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Osobi\u015bcie widz\u0119 wiele problem\u00f3w zwi\u0105zanych z edukacj\u0105 antyprzemocow\u0105. Po pierwsze, zbyt du\u017cy nacisk k\u0142adzie si\u0119 na to jakie zachowania s\u0105 przemocowe, a nie na to czy przekraczaj\u0105 one granice drugiej osoby czyli czy s\u0105 konsensualne. Nazywam to nadmiern\u0105 behawioryzacj\u0105 zasad spo\u0142ecznych. Po drugie, proces stygmatyzacji i braku empatii wobec sprawc\u00f3w. Po trzecie, niew\u0142a\u015bciwe traktowanie ofiar przez policj\u0119 i wymiar sprawiedliwo\u015bci. Po czwarte, brak odwagi do przyznania si\u0119 i zast\u0119powania w sobie zachowa\u0144 przemocowych. Po pi\u0105te, bardzo ma\u0142o informacji o \u017ar\u00f3d\u0142ach przemocy i dramacie sprawc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 zdefiniowa\u0107 swoich potrzeb i zaspokoi\u0107 ich w inny spos\u00f3b, czyli o procesie zast\u0119powania przemocy. Po sz\u00f3ste, kulturowe przyzwolenie, wr\u0119cz wspieranie wielu zachowa\u0144 przemocowych, w imi\u0119 r\u00f3\u017cnych warto\u015bci. W ko\u0144cu, b\u0142\u0119dy w samych szkoleniach, kodeksach, kontraktach, spisanych zasadach oraz brak ich egzekucji. Wszystko to sprawia, \u017ce przemocy jest bardzo du\u017co i wci\u0105\u017c jest ona atrakcyjna do wykonywania.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Przemoc to szeroki temat. Mam nadzieje, \u017ce w tym artykule opisa\u0142em wi\u0119kszo\u015b\u0107 wa\u017cnych zjawisk z ni\u0105 zwi\u0105zanych. Naprawd\u0119 warto zast\u0119powa\u0107 u siebie zachowania przemocowe oraz nauczy\u0107 si\u0119 definiowa\u0107 oraz broni\u0107 si\u0119 przed zachowaniami przemocowymi od os\u00f3b, z kt\u00f3rymi utrzymujemy kontakt.\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Kr\u00f3l\u00a0 Fijewska, <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Asertywno\u015b\u0107 Menad\u017cera\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Zimbardo, <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Efekt Lucyfera<\/span><\/i><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bloom, <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Przeciw Empatii<\/span><\/i><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Tradycyjnie wiki i Psychologia. Podr\u0119cznik Akademicki Strelaua\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u0142\u00f3wnie zajmuj\u0119 si\u0119 rozwojem osobistym, psychologi\u0105 w grach, psychologi\u0105 w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, metodami treningowymi. Nadal pozostaje to jednak \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z psychologia, kt\u00f3ra jest jedna i jej podstawy warto przyswoi\u0107. Psychoedukacja przydaje si\u0119 w \u017cyciu ka\u017cdego cz\u0142owieka. Dlatego te\u017c powsta\u0142o kilka tekst\u00f3w o psychologii og\u00f3lnie I to jeden z takich tekst\u00f3w. D\u0142ugi, ale, mam nadziej\u0119, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":339,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ocean_front_end_style_editor":"no","ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"off","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-210","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-psychoedukacja","entry","has-media","owp-thumbs-layout-horizontal","owp-btn-normal","owp-tabs-layout-horizontal","has-no-thumbnails"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=210"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":211,"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/210\/revisions\/211"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aleksanderbrych.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}